FANDOM


LiteraturaEdytuj

Literatura obejmuje piśmiennictwo o walorach artystycznych i funkcjach estetycznych. Stanowi ona składnik kultury danego narodu.


Rodzaje literaturyEdytuj

  • literatura dydaktyczna - dział piśmiennictwa stawiający sobie przede wszystkim na cel pouczenie czytelnika, udzielenie mu nauk moralnych, politycznych. Gatunkami należącymi do literatury dydaktycznej są: kazanie, traktat, rozmaite działy publicystyki i piśmiennictwa religijnego;
  • literatura faktu - stosowane obecnie pojęcie literatura faktu oznacza wszelki zwrot do autentyku, przede wszystkim poprzez przedstawianie autentycznych wydarzeń. Jest ona pozbawiona fikcji literackiej. Należą tu takie gatunki jak: reportaż, pamiętnik, biografia;
  • literatura ludowa - twórczość literacka niezawodowa, często uprawiana przez ludzi niewykształconych. Początkowo rozwijała się jako literatura ustna. Można tu wyróżnić; pieśni obrzędowe, ballady, pieśni zawodowe (np. wojskowe) i bajki;
  • literatura pastoralna - są to utwory przedstawiające pasterzy, wieśniaków lub myśliwych przedstawionych na tle natury. Dążyła ona do przedstawienia realiów środowiska lub do idealizacji życia wiejskiego. Skorzystały z niej różne gatunki literackie takie jak: sielanka, romans pasterski, dramat pasterski;
  • literatura piękna - część piśmiennictwa, w której za cel stawia się walory estetyczne co przejawia się zwykle w zorganizowaniu językowo-stylistycznym tekstu. Występują tu fikcja literacka;
  • literatura użytkowa - są to teksty powstałe w celu użytkowym,o realnym i konkretnym odniesieniu. Są to przede wszystkim reportaże, eseje, sprawozdanie, testament, czy notatka prasowa.

Wyróżniki literaturyEdytuj

Badacze literatury wskazują na swoiste cechy pozwalające wyróżnić literaturę spośród innych tekstów pisanych. Są to:

  • funkcja estetyczna - literatura traktowana jako dzieło sztuki;
  • funkcja literacka - świat literatury wykreowany przez twórcę;
  • obrazowość - zdolność do wywołania w ludzkiej wyobraźni świata przedstawionego;
  • ukształtowanie językowe (dodatkowe uporządkowanie) - specyficzny dobór środków językowych, właściwych epoce, środowisku, autorowi, to forma utworu;

Budowa dzieła literackiegoEdytuj

  • postać mówiąca (podmiot liryczny, narrator, osoby dramatu)
  • świat przedstawiony
  • kompozycja
  • język (budowa stylistyczna)


Literatura z perspektywy historyczno-literackiejEdytuj

Literatura począwszy od starożytności przechodziła wiele zmian wynikających z podejmowanych tematów, motywów, koncepcji, stylu i formy utworów, celu i funkcji literatury. Wszystkie te składniki doprowadziły do wyodrębnienia pewnych faz, tzw. epok literackich w dziejach literatury.

Epoka literacka - to odcinek dziejów literatury, okres w historii literatury, w którym występuje swoisty układ prądów literackich. Granice epoki są zwykle nieostre. Na ogół cezura (granica) między epokami jest związana z jakimś znaczącym wydarzeniem, które symbolizuje przemianę charakterystyczną dla danej epoki. W epokach wyróżnia się narodziny, rozkwit, schyłek okresu.

Epoki literackieEdytuj

  1. antyk (starożytność)
  2. średniowiecze
  3. renesans (odrodzenie)
  4. barok
  5. oświecenie
  6. romantyzm
  7. pozytywizm
  8. Młoda Polska (modernizm)
  9. dwudziestolecie międzywojenne
  10. współczesność

Sinusoida KrzyżanowskiegoEdytuj

Sinusoida Juliana Krzyżanowskiego ilustruje naprzemienność występowania epok literackich.
Sinusoida1

Sinusoida Juliana Krzyżanowskiego - badacza literatury

Pomarańczowe pole ukazuje epoki należące do tzw. nurtu apollińskiego. Te zaznaczone na niebiesko to epoki z nurtu dionizyjskiego.

Różnice między nurtem apollińskim, a dionizyjskimEdytuj

Nurt apolliński (epoki racjonalne) charakteryzują się:

  • kultem rozumu;
  • wiarą w możliwości ludzkie;
  • klarowną wizją rzeczywistości;
  • ładem i harmonią;
  • wyrazistą konstrukcją artystyczną;

Nurt dionizyjski (epoki irracjonalne) charakteryzuje je:

  • brak zaufania do rozumu ludzkiego;
  • uczuciowość;
  • brak wiary w skuteczność ludzkich działań;
  • zawiłość konstrukcji artystycznej;

ZAPAMIĘTAJEdytuj

nurt apolliński -> materia, wiedza, rozum; nurt dionizyjski -> wiara, uczucie, dusza;

Dodatkowe informacje przydatne do tego tematuEdytuj

  • lektury - kanon literatury pięknej;
  • realizm - dokładnie opisane miejsca w tekście;
  • kompozycja - jeden rozdział wynika z drugiego;
  • epoka = okres literacki;
  • literaturoznawstwo - nauka o literaturze;